Drinken op het water: zo voorkom je uitdroging tijdens het zeilen

Hoe uitdroging je prestatievermogen aantast 

Het lichaam bestaat voor meer dan de helft uit water. Zodra je meer vocht verliest dan je aanvult, begint dat merkbare effecten te hebben. Bij een verlies van slechts één procent van het lichaamsgewicht in vocht daalt de concentratie al. Bij twee procent verslechtert de motoriek. Bij verdere uitdroging volgen hoofdpijn, vermoeidheid en een trager reactievermogen. Op een zeilboot is dat laatste geen kleinigheid. Correcte manoeuvres, het bewaken van de koers, het herkennen van gevaar, al die taken vragen om volle aandacht en een scherp oordeel. Wie uitgedroogd raakt, maakt meer fouten en reageert trager. Bovendien verergert uitdroging de effecten van zeeziekte: het lichaam wordt minder goed in het reguleren van de bloeddruk en de maagwerking verslechtert. Zeilers verliezen vocht op meerdere manieren tegelijk. Lichamelijke inspanning bij het hijsen van zeilen, trimmen en manoeuvreren kost energie en zorgt voor zweten. Wind en zeker zeewind, droogt de huid en de slijmvliezen extra uit. Zon versterkt dit effect, ook bij bewolkt weer doordat uv-straling door wolken heen dringt. Wie vervolgens koffie of alcohol drinkt, trekt het vochttekort alleen maar verder op: beide stoffen hebben een vocht afdrijvend effect. 

Hoeveel drinken en wanneer? 

De veelgehoorde richtlijn van acht glazen water per dag is een grove schatting voor mensen in rustige omstandigheden. Op het water ligt de behoefte hoger. Als uitgangspunt geldt dat zeilers bij gemiddelde omstandigheden minstens anderhalf tot twee liter vocht per dag nodig hebben, maar bij warm weer, forse wind of zware inspanning kan dat oplopen tot drie liter of meer. Wacht niet op dorst. Het dorstgevoel is een laat signaal, op het moment dat je dorst hebt, is er al sprake van een beginnend vochttekort. Drink daarom regelmatig kleine hoeveelheden, ook als je je niet specifiek uitgedroogd voelt. Een handig houvast: controleer de kleur van de urine. Lichtgeel betekent dat de hydratatie op orde is. Donkergeel of amberkleurig duidt op een tekort. Naast water zijn ook elektrolyten van belang. Bij langdurig zweten verliest het lichaam niet alleen vocht maar ook zouten zoals natrium en kalium. Dit kan leiden tot spierkrampen en een gevoel van zwakte. Bij meerdaagse tochten is het verstandig om hier rekening mee te houden, bijvoorbeeld door af en toe sportdranken of lichte bouillon te gebruiken als aanvulling. 

De juiste fles voor aan boord 

Op een zeilboot is de keuze van de drinkfles geen bijzaak. Een goede waterfles moet bestand zijn tegen de omstandigheden aan boord: spatwater, wisselende temperaturen en de constante beweging van de boot. Kunststofflessen met dunne wanden of gewone schroefdoppen zijn niet de beste keuze, ze vallen om, lekken of raken beschadigd. Let bij de aanschaf op een fles met een brede opening voor gemakkelijk vullen en reinigen, een stevige sluiting die niet per ongeluk opengaat en een materiaal dat geen smaak afgeeft aan het water. RVS- en Tritan-flessen scoren op al deze punten goed. Een karabiner of koord om de fles te bevestigen aan een koelruimte, rail of harnas voorkomt dat je fles overboord glijdt bij een plotselinge overstag. Bij langere tochten, of wanneer het warm is, is een geïsoleerde thermosfles een slimme keuze. Een goed geïsoleerde fles houdt dranken uren koud of warm, zonder dat je daarvoor stroom of koelruimte nodig hebt. Koud water smaakt bovendien aangenamer dan lauwwarm water, wat bijdraagt aan de bereidheid om voldoende te drinken tijdens een tocht. 

Hydratatie bij nachtvaarten en langere passages 

Nachtvaarten brengen extra risico's mee op het gebied van hydratatie. De daling van de lichaamstemperatuur en de verminderde fysieke activiteit kunnen het dorstgevoel verder dempen, terwijl het verlies van vocht gewoon doorgaat. Bovendien is het verleidelijk om in de nacht meer koffie te drinken om wakker te blijven. Koffie is geen vervanger voor water en werkt diuretisch, het vergroot juist het risico op uitdroging. Bij meerdaagse offshore passages is structuur de sleutel. Koppel het drinken van water aan vaste momenten, zoals het wisselen van de wacht of het nemen van een koersbepaling. Zo voorkom je dat hydratatie in de drukte van het varen vergeten wordt. Zorg er ook voor dat er altijd voldoende gevulde flessen binnen handbereik liggen in de kuip, zodat niemand hoeft te wachten tot er iemand beneden water kan halen. Voldoende drinken is een van de eenvoudigste maatregelen om fit en alert aan boord te blijven. Het vraagt geen speciale voorbereiding, alleen bewustzijn en de juiste uitrusting. En als je dan toch wat bewuster nadenkt, koop dan je waterfles bij een mkb bedrijf in plaats van een grote online aanbieder.