Tom Waes koopt expeditieboot voor poolavontuur: “Ik móest dit doen”

“Ha, nee. Nog niet, maar ik weet er al wel veel van. Bij Dykstra Naval Architects zeiden ze: ‘We hebben zelden iemand ontmoet die zo veel weet over zeilen.’ Bijna obsessief heb ik alles gelezen en gedaan om een zeiler te worden. Door de documentaires van Jacques Cousteau ben ik beroepsduiker geworden. Door veel te lezen over klimmen, heb ik ooit El Capitan beklommen, de 900 meter hoge granieten bergwand in Yosemite National Park. Ook heb ik altijd veel gelezen over zeilers, maar van zelf zeilen kwam het steeds niet. Er is veel geld nodig voor een boot, en ik heb nogal grote dromen. Mijn plan is om in het zog van de Belgische poolreiziger Adrien de Gerlache richting Antarctica te vertrekken. Op de kop af 130 jaar geleden vertrok hij met zijn bemanning vanuit België, niet wetend wat ze zouden aantreffen. Ze wisten niet eens of het wel een continent was. En het is er vier maanden donker. Ik heb grote bewondering voor die mannen. Al die ongelofelijke verhalen heb ik obsessief gelezen, blad voor blad.”

“Een paar jaar geleden kreeg ik ineens de financiële kans om een boot te kopen. Ik dacht: ik doe het gewoon. Al redelijk snel wist ik dat het een boot van KM Yachtbuilders moest zijn. Ik kende Eeuwe (Kooij, eigenaar van KMY, red.) al van mijn programma Reizen Waes. Door op de werf veel te praten met Eeuwe en Gerard Dijkstra dacht ik: misschien moet het een Bestevaer worden.”

“Ondertussen heb ik mijn Yachtman gehaald, een Belgisch brevet voor beginnende zeezeilers, met een theoretische en praktische component. Dat geeft ook toegang tot commercieel varen. Ook haalde ik alle benodigde papieren voor onder andere marifoongebruik. Dat ik nu die papieren heb, geeft wel wat vertrouwen. Maar om nu te zeggen: ik vaar vol vertrouwen weg met de boot, dat nog niet. Wel ben ik in mijn eentje – de examinator deed niets – naar Engeland en terug gevaren. Met afgeplakte schermen, een zeekaart en stroomtabellen moest ik het zien te regelen. Dat examen duurde een week: eerst oefen je drie dagen manoeuvres, reven, stormrondje, man overboord, en al die dingen. En als ze dan zien dat je het snapt, zeil je naar Engeland.”

“Daarin volg ik het advies van Gerard. Hij zei: ‘Jouw taak is dit schip zo recht mogelijk te houden. Veel zeilers hebben een raceverleden, waardoor er geen tijd is om na te denken. Verschrikkelijk.’ Ooit voer ik een keer mee met Gerard op de 36, en dat ging zo traag dat ik dacht: wacht even, ik heb hier tijd. Da’s zo’n ander soort varen. Hij zei: ‘Je moet het rustig aan doen: geen spinnaker erbij, dat heb je allemaal niet nodig. Waar jij naartoe gaat is er wind genoeg.’”

“Alleen? Ja, ik kan wel varen en krijg de boot wel buiten, ik heb mijn Yachtman niet voor niets gehaald. De leraar zei: ‘Je kunt gewoon zeilen, punt.’ Maar tussen daar en zeilervaring staan nog heel veel mijlen. Jakob zei tegen mij: ‘Al die ervaring komt alleen maar door te varen. Ik zal je wel bijstaan en leren.’ Ik kan me geen gedroomdere schipper voorstellen.”

“Nee, eerder het weer. En na een tijd: de vermoeidheid. Je bent toch lang weg, met vier mensen in één ruimte. Het sociaal overeenkomen, daar moet je een evenwicht in vinden. Misschien komt mijn naïviteit dan van pas, dat ik pas halverwege denk: waar ben ik aan begonnen?”

“Het past binnen Reizen Waes. Ik wil benadrukken dat we geen zeilprogramma maken. Dat interesseert mij wel, maar het publiek niet. Het wordt een programma vol ontmoetingen, situaties, landen en mensen. Onderweg zullen we veel stops doen; we zijn nu volle bak aan het researchen waar precies. Natuurlijk laten we het zeilen en de omstandigheden ook zien, maar de verhalen spelen zich aan land en onder water af. Een van de beste onderwatercameramensen ter wereld, Tommy Vuylsteke, reist ook mee. Hij draaide ook voor James Bond.”

“Het eerste seizoen nemen we begin volgend jaar op. Dat komt dan begin 2027 op televisie. Hiervoor moeten we tussen de 90 en 110 dagen varen en filmen, dus da’s best wel veel. Tussen de tochten door gaat mijn andere werk voor onder andere Badgast 2 gewoon door.”

“Antarctica is toekomstmuziek: 2028, 2029. We concentreren ons eerst op het noorden: IJsland, Spitsbergen, Groenland, de Noordpool. De boot is ijsverstevigd en ik wil wel tegen het pakijs varen. Daar is de boot voor gemaakt, dus dat gaan we ook doen. Het doel is een aansprekend programma te maken rond het klimaat in het polair gebied. Hoe is dat de laatste 120 jaar veranderd? In de boeken van Adrien de Gerlache lees ik dat de ijskap 700 kilometer zuidelijker lag. Laat dat klimaatontkenners maar eens verklaren.”

“Met vier man, is het plan. Schipperen doen Jakob Camforts en ik; wij wisselen af in de hut voorin. Achterin is ruimte voor twee cameramensen en alle apparatuur. Misschien dat er zeiltechnisch nog een vijfde bij moet, maar we proberen het eerst met vier.”

“Met het schip zelf hoef ik niet zozeer iets te bereiken. Wel is het de perfecte tool om de verhalen te vertellen rond het klimaat. Mijn grote voorbeeld hierin is Jacques Cousteau. Hij voer de wereld rond met zijn Calypso en vertelde verhalen. Over mensen, het leven in de zee, de problemen met het klimaat, toen al! Ook de verhalen van zeilers als Moitessier of Tabarly vind ik heel bijzonder. En natuurlijk van De Gerlache, Amundsen en Shackleton. Het zijn er veel. Ik kan die boeken echt verorberen, hè. Het boek dat Julian Sancton schreef over de tocht van Adrien de Gerlache, Madness at the End of the Earth, dat heb ik echt drie keer van binnen naar buiten gelezen. Die verhalen zijn fantastisch. En de handgetekende kaarten zijn heel goed, ze zaten er toen niet ver naast. Behalve in South Georgia, daar mist een baai op de tekening. Daarover verklaarden ze later: ‘Die hebben we met opzet weggelaten. De baai zat vol met duizenden walvissen. We wisten dat als we dat zouden aanduiden, de walvisvaarders onmiddellijk zouden komen.’ De Gerlache had dus al het besef: we zijn het helemaal stuk aan het maken.”

“Aan de ene kant lijkt me dat fantastisch, gebaseerd op de verhalen van Moitessier en de charmante video’s van Sailing La Vagabonde. Maar ik denk dat ik te veel verhalenverteller ben, te veel dingen wil doen en zien. Waarschijnlijk zal ik me vlug gaan vervelen.”

“Ja, ja. Ook dat speelt mee. Ooit heb ik me voor een aflevering af laten zetten op een verlaten plek in Alaska, helemaal alleen, in de wildernis bij een meer. Ik stond naast mijn rugzak en kajak, en kreeg de opdracht mij over vijf dagen en 400 mijl verderop weer te melden. Dat heb ik overleefd en het was fantastisch, maar ik ga nooit meer alleen. Want ik draaide met mijn kajak de hoek om, zag meteen een waterval, eland en grizzlybeer, en had niemand om het tegen te vertellen. Net als Chris McCandless van het boek Into the wild weet ik nu: happiness is only real when shared.”

“De enige manier om op die plek te geraken en een programma te maken, op mijn manier, is met de boot. Nu kan het, met mijn boot. Ik verhuur hem niet, ik heb geen korting gekregen en het is de slechtste investering van mijn leven. Het is puur passie.”

“Dat zo’n groot schip van 22 ton uitsluitend voortbeweegt op de wind. Ik vind dat ongelofelijk. Ook de solitude vind ik fantastisch. Eerder voer ik met vrienden op een Fountaine Pajot-catamaran. Als iedereen sliep klom ik ’s nachts graag aan dek, om de rust op zee te ervaren. Die solitude ken ik alleen van het duiken. Als beroepsduiker ben je soms wel vier uur achter elkaar aan het werk onder water, helemaal alleen, met je eigen ademhaling. Sommigen werden daar gek van, mij sprak het wel aan. Tegelijk zou ik niet helemaal alleen op zee willen zijn. Als de zon opkomt, zit ik graag naast iemand, zodat ik kan delen hoe mooi het is.”

“Dat vind ik een heel goede vraag. Dat weet ik niet, dat weet ik echt niet. Er zijn vaak mensen die zeggen: ‘Je hebt het goed voor elkaar.’ Maar ook als dit niet gefilmd zou worden, had ik het gedaan. Snap je? Ik kocht de boot vanuit een droom, een passie. Het tv-programma kwam pas daarna.”

“Zeker, ja. Soms zit het elkaar in de weg. Dan vraag ik mij af, zoals Moitessier toen hij op kop lag in de Golden Globe: waar ben ik eigenlijk mee bezig? Het is de eeuwige discussie: moet alles op tv? Vanuit het productiehuis willen ze dat uiteraard graag, maar soms moet je nee zeggen. Anders ben je altijd aan het werk.”