Van peddels naar windkracht: het verrassende kajakexperiment

Deel XIII: De bouw van ons droomjacht

Redactie Zeilen 09 dec. 2025 | 11:11

Actueel

Over een uitdaging gesproken: zelf een boot bouwen en dat ook nog eens met je wederhelft. Velen moeten er niet aan denken, maar Mark en Sandra Couwenberg wel. Het stel is druk bezig om hun droomboot eigenhandig te realiseren. Hoe dat project, dat zijzelf ‘een krankzinnig plan’ noemen, verloopt? Dat lees je hieronder.

Klik om deel I, deel II, deel III, deel IV, deel V, deel VI, deel VII, deel VIII, deel IX, deel X, deel XI en deel XII te lezen.

Een creatieve vakantie

Scheepsbouwers hebben zo nu en dan een pauze nodig om weer op krachten te komen en nieuwe inspiratie op te doen. Dat lukt het best als je even weg bent van alles wat piept, knippert of afspraken van je verlangt. Dit jaar vonden we precies zo’n plek: een prachtig houten huis, diep verscholen in het bos, aan de oever van een rustig meer. Geen verkeer, geen drukte, beperkt internet — heerlijk!

We troffen een week lang stralend weer. Elke ochtend kwam de zon boven het meer uit en ontstond er een zacht briesje. De winkels, restaurants en toeristische trekpleisters waren kilometers verderop, maar dat maakte niets uit. We hadden water, bos, rust — en kajaks. En ergens tussen dat stille water en dat ochtendbriesje begon het te kriebelen.

Want wie graag ontwerpt en verbetert, ziet in een kajak mogelijkheden om er iets nieuws uit te creëren. Dus begon er een plan te groeien. Niet groot, niet ambitieus, maar precies uitdagend genoeg: wat als we een kajak zouden ombouwen tot iets dat kan zeilen?

Van kajak naar zeilboot

Mark vertelt: “Een kajak is van zichzelf niet bepaald een toonbeeld van stabiliteit. Dus begon ik bij het begin: hoe houd je zo’n ding rechtop als er een mast en zeil op staat? Het antwoord was verrassend simpel. Eén lange plank dwars over de kajak als outrigger en daaraan vastgemaakt aan beide uiteinden een verticale plank als geïmproviseerd zwaard. Geen elegant ontwerp, maar het gaf precies wat ik nodig had: zijdelingse weerstand én net wat extra stabiliteit. Ik klemde het hele gevaarte net achter het stoeltje om de rand van de zitting.

Het maken van mast en giek was eenvoudig. In het bos lagen genoeg stokken die hiervoor gebruikt konden worden. Ik koos ze bewust niet te fors; met mijn zelfgebouwde outrigger wilde ik geen mast die de kajak meteen zou doen omslaan.

De echte uitdaging bleek de maststeun. Die moest stevig en afneembaar zijn. De enige plek die daarvoor in aanmerking kwam was het opbergvak in het ‘voordek’. Na een paar mislukte versies ontstond er uiteindelijk iets wat werkte: een simpele constructie, vastgeklemd rond de rand van het opbergvak met een M8-bout. Robuust genoeg om een mast te dragen, maar binnen een paar seconden te verwijderen. Precies goed.”

Het zeil vereiste een uitstapje naar de dichtstbijzijnde bouwmarkt — een tocht die bijna een dagactiviteit op zichzelf was. Daar kocht ik een stuk polypropyleen bouwzeil: het soort waar mensen hun tuinmeubilair mee beschermen tegen herfstweer. Ik knipte het in een vorm die op een zeil leek, verstevigde de randen met ducttape en plakte wat rechte twijgen als zeillatten om het zeil wat vormvastheid te geven. Niet mooi, wel functioneel.

Met een stukje touw als schoot was het geheel compleet: de meest bescheiden zeilkajak die je je kunt voorstellen."

Eerste proefvaart

“Het klinkt achteraf allemaal eenvoudig, bijna alsof je even een Ikea-bouwpakketje in elkaar zet. Maar iets maken met zo weinig middelen is een vak apart. En eerlijk is eerlijk: toen ik voor het eerst van de steiger wegdreef, voelde ik me minder de stoere scheepsbouwer en meer iemand die zich hardop afvroeg of dit wel een verstandig idee was. Zou alles het houden? Zou ik überhaupt aan de wind kunnen zeilen? Of zou ik eindigen aan de lijzijde van het meer?

Maar het werkte. Ik bewoog in elk geval ongeveer in de richting die ik voor ogen had. Ik kon net genoeg aan de wind zeilen om vooruitgang te boeken. Alle onderdelen hielden stand, zelfs in de grillige windvlagen die over het meer trokken. De mast was zo dun dat breken praktisch uitgesloten was; in de windvlagen boog hij zó ver door dat hij meer weg had van een horizontale vleugel dan van een rechtopstaande mast. Niet bepaald ideaal voor de snelheid, maar het was wel een soort ingebouwde veiligheid. Na een paar proefrondjes, waarin alles wonderwel heel bleef had ik genoeg vertrouwen verzameld om mijn vrouw ook ‘aan boord’ te laten stappen,” aldus Mark.

Filmpje: Proefvaart

Lessen in balans

“Ik had zeilexperts vaak horen praten over de balans van een zeilboot: dat de kracht van de wind in de zeilen in balans moet zijn met de kracht van het water tegen de romp. Een goede balans zorgt voor een goede roerrespons en maakt het mogelijk om goed aan de wind én voor de wind te zeilen. Ik vond dat altijd een tikje overdreven; alle moderne zeilboten waar ik ooit op had gevaren deden precies wat ze moesten doen. Ik had nog nooit in een slecht ontwerp gevaren, dus hoe slecht kon het überhaupt zijn?

Deze kajak bleek echter een heel ander verhaal. Omdat ik de positie van de mast niet vrij kon kiezen (die stond te ver naar voren) en ook die van de drijvers niet (te ver naar achteren), gedroeg het geheel zich als een zeilboot die alle regels van het vak negeerde. Dit werd nog erger door de slechte zeilvorm en de veel te flexibele mast. In de stevige windvlagen op het meer, waarbij je normaal gesproken vooruit zou schieten, deed mijn kajak iets totaal anders: hij ging wel scheef hangen, maar viel verder nagenoeg stil. Ik moest mijn eigen gewicht inzetten als contragewicht om niet om te slaan, maar kwam geen meter verder, totdat de vlaag voorbij was.

Normale zeilboten draaien altijd met de boeg in de wind; deze deed precies het tegenovergestelde. Dat effect leek zelfs nog erger voor de wind. Vanuit de theorie is het allemaal heel verklaarbaar, maar het was heel interessant om die effecten nu eens echt te ervaren.

Al met al kunnen we het nauwelijks een echte zeilboot noemen, al bewoog hij met de wind en had ik enige controle. Toch was het een groot plezier om over het prachtige meer te zeilen in zo’n eenvoudige boot, gebouwd met bijna niets."

Een scheepsbouwer heeft af en toe zo’n vakantie nodig: een plek om te experimenteren en te ontdekken dat het plezier van een zelfgebouwde kajak soms net zo waardevol kan zijn als het bouwen van een heel jacht.

Actueel