Van 3D-model tot mock-up: de kuip van Mark en Sandra’s droomboot

Over een uitdaging gesproken: zelf een boot bouwen en dat ook nog eens met je wederhelft. Velen moeten er niet aan denken, maar Mark en Sandra Couwenberg wel. Het stel is druk bezig om hun droomboot eigenhandig te realiseren. Hoe dat project, dat zijzelf ‘een krankzinnig plan’ noemen, verloopt? Dat lees je hieronder.

Klik om deel I, deel II, deel III, deel IV, deel V,  deel VI, deel VII, deel VIII, deel IX, deel X, deel XI, deel XII en deel XIII te lezen.

Een zeilboot kan nog zo snel, sterk en mooi zijn — als je in de kuip niet lekker zit, geen goed zicht hebt en je jezelf nergens goed vast kan houden, gaat dat uiteindelijk ten koste van het zeilplezier. Ergonomie in de kuip is dus een belangrijk onderdeel van het ontwerp van de boot.  

“Meestal varen we met z’n tweeën of met een kleine actieve bemanning," vertellen Mark en Sandra. “Maar solo varen moet ook gewoon kunnen. Ook hebben we genoeg familie en vrienden die graag eens mee willen, maar dan vooral comfortabel willen genieten zonder zich druk te maken over schoten en vallen.”

Richtlijnen en keuzes

Je wilt beschut zitten en toch buiten zijn. Banken moeten comfortabel zijn, op de juiste hoogte, met een rugleuning die je ook echt ondersteunt. Lieren, lijnen en roer horen logisch geplaatst en binnen handbereik te liggen, zonder elkaar in de weg te zitten. De toegang tot bakskisten en luiken moet vanzelfsprekend zijn en je wilt je door de kuip kunnen bewegen zonder steeds over obstakels te hoeven klimmen. Ook wil je veilig het gangboord op kunnen stappen. Tijdens het zeilen — zeker bij helling en op zee — zijn goede handgrepen en steunpunten geen luxe maar noodzaak. En dan is er nog het zicht: rondom de boot, maar ook op de zeilen. Kortom: een indrukwekkende lijst aan eisen, samengeperst op een paar vierkante meter.

“In grote lijnen gelden deze eisen voor elke zeilboot, al verschuiven de accenten per boottype en vaargebied. Zoals bij ieder ontwerpproces begonnen we met kijken en vergelijken: wat vinden we goed, wat werkt niet en waar lopen we zelf tegenaan aan boord van andere boten? Daarnaast zijn er bekende ergonomische richtlijnen (bv Principles of Yacht Design) waar je dankbaar gebruik van kunt maken bij de keuzes die je uiteindelijk maakt,” aldus Mark en Sandra.

Zo geldt bijvoorbeeld dat een comfortabele rugleuninghoek van een kuipbank ongeveer 15 graden achterover helt en dat een ideale diepte van de kuipbank ongeveer 40 cm moet zijn, genoeg om te zitten, maar niet zo diep dat steun verdwijnt.

Naast deze richtlijnen bleek 3D-ontwerpsoftware (Rhino) onmisbaar.

Onze boot is relatief breed, wat ruimte biedt voor een royale kuip. Maar we kwamen er al snel achter dat té breed ook nadelen heeft: staand werken wordt lastiger, omdat de afstand tussen steunpunten groter wordt. We hebben nu een stevige kuiptafel ontworpen en de afstand tussen deze tafel en de kuipbanken is precies zo groot dat je jezelf er schrap tegen kan zetten.

Een van de belangrijkere keuzes die we maakten, was die voor een vaste buiskap in plaats van een traditionele stoffen uitvoering. Deze biedt betere beschutting, maakt het eenvoudiger om zonnepanelen te plaatsen en fungeert bovendien als montageplek voor de grootschoot overloop. Hiermee is de overloop goed bedienbaar, zonder dat het een gevaarlijke obstructie in de kuip vormt. Zo’n vaste buiskap is moeilijk om te maken, maar het biedt zoveel voordelen dat we dit zeker de moeite waard vinden.

Testen en realiseren

Om onze ideeën te toetsen schakelden we een klein ontwerpbureau in, bestaande uit drie ervaren zeilers. Sommige van onze plannen sneuvelden al snel, terwijl andere juist werden aangescherpt. Later, toen de bouw al ver gevorderd was, nodigden we ook een leverancier van dekbeslag uit.

Om het dekbeslag te testen, hebben we een mock-up aan boord gemaakt. Verfblikken deden dienst als ‘neplieren’, lijnen werden tijdelijk met touw of tape geplaatst en blokken en schoten kregen een voorlopige plek. Zo konden we redelijk ervaren hoe alles in de praktijk zou werken: of de lieren logisch gepositioneerd waren, of lijnen elkaar niet kruisten en of je overal goed bij kon zonder te strekken of te bukken. Dankzij deze simpele proefopstelling konden we de definitieve indeling van het dekbeslag optimaliseren voordat er iets definitief werd gemonteerd.

Voor ons werd duidelijk dat ergonomie geen eenmalige ontwerpstap is, maar een proces in fases: kijken, vergelijken, richtlijnen toepassen, modelleren in 3D en uiteindelijk testen in de praktijk, met simpele mock-ups aan boord.

Nu zijn we bezig al deze keuzes daadwerkelijk te realiseren in de bouw. We hebben er vertrouwen in dat dit leidt tot een kuip die niet alleen mooi oogt, maar vooral goed werkt — voor ons samen, solo én met gasten. Het duurt nog even voordat we het resultaat kunnen ervaren, maar juist dat vooruitzicht houdt de motivatie hoog.