Onderzoekers luisteren naar de Waddenzee: bruinvis als ‘kanarie in de kolenmijn’

De Waddenzee lijkt misschien een zee van stilte, maar wie goed luistert, ontdekt een wereld vol geluid. Van zingende vissen tot klikkende bruinvissen – en helaas ook van baggerwerk, scheepvaart en straaljagers. Om te begrijpen hoe deze geluidswereld het zeeleven beïnvloedt, start een nieuw onderzoek met de bruinvis in de hoofdrol.

“De Waddenzee is een uniek natuurgebied, maar ook drukbevaren en gebruikt,” vertelt bioloog Annebelle Kok (Universiteit Leiden). “Voor bruinvissen is geluid van levensbelang: ze oriënteren zich ermee, net als vleermuizen in de lucht. Maar menselijke activiteiten kunnen die klankwereld flink verstoren. We weten dat bruinvissen daar gevoelig voor zijn – ze verlaten een gebied zodra het te lawaaiig wordt.”

Onderwatermicrofoons verspreid over het Wad

Om dit te onderzoeken, plaatsen onderzoekers van de Universiteit Leiden en de Rijksuniversiteit Groningen de komende drie jaar onderwatermicrofoons op twaalf locaties in de Waddenzee. Deze hydrofoons registreren continu de geluiden onder water: zowel die van bruinvissen als van menselijke activiteiten. De meetpunten zijn zo gekozen dat ze geen verstoring veroorzaken; de batterijen hoeven slechts eens in de zoveel maanden vervangen te worden.

“Met deze data krijgen we inzicht in hoe de bruinvis de Waddenzee gebruikt en waar de risicogebieden liggen,” zegt Kok. “Dat helpt ons straks aanbevelingen te doen om dit UNESCO-werelderfgoed beter te beschermen.”

Burgerwetenschap: samen luisteren naar de bruinvis

Het project beperkt zich niet tot de wetenschap. Onder leiding van de Waddenvereniging wordt ook een citizen science-programma opgezet. Bezoekers en bewoners kunnen waarnemingen van bruinvissen doorgeven via een speciaal meldpunt. Daarnaast worden luistertochten georganiseerd waarbij deelnemers zelf de klankrijke onderwaterwereld ervaren.

“Veel mensen kennen de bruinvis nauwelijks, terwijl het de meest voorkomende walvisachtige in de Noordzee en Waddenzee is,” vertelt projectleider Belinda Burtonshaw (Waddenvereniging). “Door mensen actief te laten luisteren en meedoen, vergroten we niet alleen het onderzoek, maar ook de betrokkenheid bij dit kwetsbare gebied.”

Beschermen in balans

Het onderzoek kost in totaal 1,6 miljoen euro en wordt mede gefinancierd door het Waddenfonds en Europese middelen. De verwachting is dat de resultaten leiden tot nieuwe richtlijnen voor geluidsbeperking. Toch benadrukt Kok dat het niet de bedoeling is om de Waddenzee volledig stil te maken.

“Het Wad zal nooit geluidloos zijn – en dat hoeft ook niet. Maar als we nu begrijpen waar de pijnpunten liggen, kunnen we zorgen dat dit bijzondere gebied ook over tientallen jaren nog een veilige en levendige plek is voor mens én natuur.”