Wie is de schuldige na het zinken van superjacht Bayesian?

Het zinken van de Bayesian was in de eerste plaats een menselijke tragedie. Zeven mensen verloren het leven toen het 56 meter lange zeiljacht in de vroege ochtenduren voor de kust van Sicilië kapseisde en verdween. Maar naarmate de tijd verstrijkt, verschuift de aandacht steeds nadrukkelijker naar een andere vraag: wie draagt de verantwoordelijkheid? Die vraag staat nu centraal nu de bouwer van het jacht de juridische aanval heeft geopend op de eigenaar en de bemanning.

De zaak is explosief, niet alleen vanwege de omvang van de claim (honderden miljoenen euro's) maar vooral omdat ze raakt aan een klassiek spanningsveld in de jachtbouw en de zeevaart: ligt de oorzaak bij menselijk handelen, bij het ontwerp, of bij een ongelukkige combinatie van beide in extreem weer?

De stap naar de rechter

Wat deze zaak uitzonderlijk maakt, is niet alleen dát de bouwer de gang naar de rechter maakt, maar vooral de schaal waarop dat gebeurt. De claim die is ingediend loopt op tot ongeveer 456 miljoen euro (omgerekend bijna 400 miljoen pond.) Dat bedrag staat in schril contrast met de waarde van het jacht zelf en laat zien dat het hier niet draait om materiële schade, maar om vermeend reputatie- en omzetverlies.

Volgens de bouwer heeft het zinken van de Bayesian een kettingreactie veroorzaakt. Lopende gesprekken met potentiële kopers zouden zijn afgebroken en geplande projecten zouden zijn stilgevallen. De naam van de werf zou blijvend zijn verbonden geraakt aan het beeld van een falend superjacht, terwijl men juist stelt dat het ontwerp voldeed aan alle eisen en dat het jacht bij correct gebruik niet had mogen zinken.

Bekijk ook

Afscheid van een zinkende boot - Zeilen | Zeilen

Met deze claim verschuift de discussie nadrukkelijk van de ramp zelf naar de vraag waar verantwoordelijkheid eindigt. Kan een bouwer aansprakelijk worden gehouden voor gebeurtenissen die zich jaren na oplevering voordoen, onder uitzonderlijke weersomstandigheden en terwijl de boot volledig onder operationele controle van bemanning en eigenaar stond? Of mag van een werf verwacht worden dat zij ook zulke extreme scenario’s afdekt en expliciet benoemt?

Het astronomische bedrag onderstreept hoe hoog de inzet is. Voor de bouwer staat meer op het spel dan financiële compensatie alleen; het gaat om het beschermen van een reputatie in een markt waar vertrouwen allesbepalend is. Tegelijkertijd legt deze claim een enorme druk op de nabestaanden en betrokkenen, die naast het verwerken van de tragedie nu ook geconfronteerd worden met een juridische strijd van ongekende omvang.

Een andere invalshoek van dezelfde nacht

Tegenover dat verhaal staat een heel andere interpretatie, gevoed door het onderzoek van de Marine Accident Investigation Branch. Dat onderzoek wijst niet met een beschuldigende vinger, maar benoemt wel iets fundamenteels: er waren eigenschappen van het jacht die de bemanning mogelijk niet kende en ook niet kon kennen op basis van de informatie die aan boord beschikbaar was.

In dat licht verschuift de discussie. Niet langer gaat het alleen over wat er wel of niet is gedaan in de laatste minuten, maar ook over wat vooraf bekend had moeten zijn. Hoe stabiel is een groot zeiljacht met een extreem hoge mast bij plotselinge, zeer zware zijwind? En vooral: stond die informatie helder en ondubbelzinnig in de documentatie waar een schipper in de praktijk op vertrouwt?

Interieur van het schip na het bergen. Beeld: TG/Rainews

Wat gebeurde er die nacht?

In de nacht van 19 augustus 2024 lag de Bayesian voor anker bij Porticello, aan de noordkust van Sicilië. Het plan was eenvoudig: beschut wachten tot de volgende dag. De weersverwachting gaf onrustig weer aan, maar niets dat op dat moment uitzonderlijk leek. Aan boord bevonden zich 22 mensen, onder wie de eigenaar Mike Lynch, zijn gezin, gasten en de professionele bemanning.

Bekijk ook

Superjacht Bayesian boven water: forensisch onderzoek gestart - Zeilen | Zeilen

Kort na vier uur ’s nachts veranderde de situatie abrupt. In plaats van een geleidelijke toename van wind en zee kwam er een plotselinge, hevige windstoot over het ankergebied. Overlevenden beschreven hoe de boot binnen seconden sterk begon te hellen. Voorwerpen schoven door het interieur, mensen werden uit balans gebracht en het schip begon ongecontroleerd water te maken. Wat het extra verraderlijk maakte, was de snelheid waarmee alles gebeurde. Er was nauwelijks tijd om te reageren, laat staan om passagiers die onderdeks lagen naar veilige plekken te begeleiden.

Binnen een kwartier was het voorbij. De Bayesian kapseisde en zonk. Vijftien mensen wisten het water te bereiken of in een reddingsvlot te komen. Zeven anderen haalden het niet. De redding kwam uiteindelijk van een nabijgelegen schip, dat de overlevenden aan boord nam en naar de wal bracht. Tijdens de berging van het schip overleden nog meer mensen, toen een Nederlandse duiker verdronk.

Mens, machine en natuur

Juist omdat de ramp zo snel voltrok, is de schuldvraag zo complex. Aan de ene kant klinkt het logisch dat een professionele bemanning geacht wordt te anticiperen op slecht weer, luiken te sluiten en voorbereidingen te treffen. Aan de andere kant rijst de vraag hoeveel invloed zulke handelingen nog hebben wanneer een jacht wordt getroffen door een uitzonderlijke windpiek die het schip in seconden in een onherstelbare helling duwt.

Daar komt bij dat uit het onderzoek naar voren komt dat bepaalde stabiliteitskenmerken van het jacht niet expliciet bekend waren bij de bemanning. Als een boot zich onder specifieke omstandigheden anders gedraagt dan verwacht, en dat niet duidelijk is vastgelegd in de beschikbare informatie, wordt het lastig om achteraf te stellen dat de juiste keuzes eenvoudig voor de hand lagen.