Van maaien naar voorspellen: "We willen weten waar waterplanten gaan groeien"

Slimmer maaien met behulp van data, dieptekaarten, sonarmetingen, satellietfoto’s, meldingen van watersporters en lokale kennis van havens en verenigingen. Dat is de koers die de nieuwe maaicoördinator Victor van Schaardenburgh inzet op de wateren waar het fonteinkruid de kop opsteekt. Zijn doel is niet alleen waterplanten te maaien, maar ook steeds beter te voorspellen waar ze voor problemen gaan zorgen.

Van Schaardenburgh kent het probleem van de waterplanten als geen ander. Hij organiseert al meer dan 30 jaar zeilwedstrijden op het IJmeer en heeft de situatie zien verslechteren. Ook als bestuurslid van de stichting ‘Maaien Waterplanten IJmeer en Markermeer’ maakte hij jaren geleden maaikaarten voor de vissers die het maaiwerk uitvoerden. Nu neemt hij officieel de coördinatie op zich.

Maaiseizoen begint in juli

Half juli gaan de maaiboten weer het Markermeer en IJmeer op. Op het Gooimeer zijn zij net klaar met de werkzaamheden. "Eigenlijk zijn juni en juli de belangrijkste maanden om te maaien. In korte tijd moet er heel veel gemaaid worden, want we willen niet te vroeg maaien, maar ook niet te laat. In augustus sterven de planten langzaam af en heeft maaien veel minder effect."

Slim maaien binnen beperkte ruimte

Het maaien gebeurt binnen een vergunning waarbij jaarlijks een maximaal aantal hectare mag worden gemaaid. "Dat is de reden dat we de maaigebieden zo slim mogelijk moeten bepalen. Daarbij nemen we meldingen van plantenoverlast in drukbevaren gebieden mee.” De maaivakken worden ieder jaar opnieuw beoordeeld en waar nodig aangepast.

Technologie speelt een steeds grotere rol

“Waterplanten.nu is een web-app ontwikkeld door de firma TechMaps. Elke watersporter kan met deze app waterplanten melden en zelfs een foto maken. De locatie van de planten wordt dan automatisch vastgelegd en zichtbaar gemaakt voor de andere watersporters en de maaiers. De watersporters kunnen in de web-app ook zien waar en wanneer de maaiers hebben gemaaid."
Volgens Van Schaardenburgh is deze app onmisbaar voor het begrijpen en bestrijden van de waterplanten. “In deze app combineren we veel gegevens, zoals de plantenmeldingen, dieptekaarten, satellietfoto’s, sonargegevens, onderzoeksgegevens van Rijkswaterstaat, de geselecteerde maaigebieden en de realtime activiteiten van de maaiers. Ik roep watersporters dan ook op om meldingen te doen via Waterplanten.nu.”

Factoren die plantengroei beïnvloeden

Verschillende factoren spelen een rol bij de groei van waterplanten. Bodemdiepte is belangrijk, maar ook het type bodem. "Op kleigrond, tot ongeveer 2,5 meter diep, groeit fonteinkruid razendsnel naar de oppervlakte. Op een diepte van meer dan 3 meter hebben watersporters er nauwelijks last van. Die verschillen zijn lokaal duidelijk zichtbaar. Bijvoorbeeld bij Muiderberg is het heel ondiep en bestaat de bodem vooral uit zand. Daar groeien alleen bodembedekkers en grassen, maar geen fonteinkruid. Terwijl het bij Muiderzand dieper is en de bodem in klei verandert, zie je juist een sterke groei van fonteinkruid."

Ook het weer bepaalt de groei

Niet alleen diepte en type bodem bepalen de hoeveelheid waterplanten, ook de weersomstandigheden spelen een belangrijke rol. "De helderheid van het water en de golfslag aan het wateroppervlak bepalen hoeveel zon de bodem bereikt. Bij een zonnig voorjaar met weinig wind en helder water bereikt zonlicht gemakkelijk de bodem en groeien de planten sneller. Staat er veel wind en zijn er hoge golven, dan wordt het water troebel en remt dat de groei."

Bekijk ook

Kiel, roer of schroef vol groen? Meld het via waterplanten.nu! | Zeilen

Voorspellen waar waterplanten overlast geven

Zijn ambitie is om alle vaste en veranderlijke gegevens samen te brengen in één voorspellend model. "In de web-app van Waterplanten.nu. kunnen we al deze informatie in verschillende lagen analyseren en daarmee kunnen we straks veel beter voorspellen waar waterplanten gaan groeien."

Veilige routes naar wedstrijdwater

Naast slimmer maaien wil Van Schaardenburgh ook de bereikbaarheid van populaire wedstrijdlocaties verbeteren. “Bijvoorbeeld bij Pampus vinden veel wedstrijden plaats voor catamarans, open boten en scherpe jachten. Door de groei van waterplanten worden deze wedstrijdgebieden steeds lastiger bereikbaar. We maaien geultjes om de diepere vaargebieden te bereiken. Als Rijkswaterstaat die vaargeulen vervolgens kan voorzien van betonning, weet je precies waar je probleemloos kunt varen.”

Meldingen helpen het maaien verbeteren

Via Waterplanten.nu kunnen watersporters melden waar zij hinder ondervinden van fonteinkruid. Die praktijkinformatie vormt een waardevolle aanvulling op de data uit satellietfoto’s en de maairegistratie. "Die meldingen helpen ons precies te bepalen waar veel gevaren wordt en waar maaien gewenst is. Vaak worden hoeken afgesneden in plaats van in een vaargeul te blijven. Zien we dat daar veel meldingen vandaan komen, dan kunnen we die hoeken wellicht ook maaien."

Het uiteindelijke doel is helder. "We willen niet alleen reageren op overlast, maar die steeds beter kunnen voorspellen. Hoe meer gegevens we verzamelen, hoe slimmer we het waterplantenbeheer kunnen organiseren."

Bekijk ook

Veel motorproblemen door waterplanten op Randmeren | Zeilen