Teleurgestelde gezichten

Vanuit Amsterdam zeilt Toine Heijmans in een Jeanneau Espace uit 1987, die tevens dienstdoet als kantoor. Iedere maand schrijft hij een column voor Zeilen. Onderstaande column werd gepubliceerd in Zeilen 07/2026.

Column: Teleurgestelde gezichten

De veerboot loopt vast, heel zacht, zoals dat alleen kan op de Waddenzee. Geruisloos, hooguit een schokje gaat door het zware stalen schip, en dat was het dan. Daarna een omhelzing door het water en de hemel, die in elkaar overlopen, zoals de wachten aan boord in elkaar over lopen tijdens een lange oversteek: het lijkt normaal maar blijft bijzonder.

Een veerboot, vastgelopen tussen Schiermonnikoog en het vasteland, de passagiers weten dat het tij nog een uur afgaand is maar ze blijven er kalm onder, opgelucht bijna: de thuisvaart is uitgesteld.

Ik zag hoe de zeehonden nieuwsgierig kwamen kijken tegen de regelgeving in

Als kind hoopte ik elk jaar aan het eind van de zomervakantie dat de veerboot vast zou lopen, in het ongerede zou raken, of wegens storm niet kon uitvaren. Dat verlangen verdwijnt nooit. In de herfst, onderweg terug van Simonszand, de mythische plaat in de oostelijke Waddenzee die is vastgegroeid aan Schier en daardoor in feite niet meer bestaat, liep Willem Jacob telkens vast en ik zei het niet, maar hoopte wel dat we gedwongen de nacht zouden doorbrengen op het Lutjewad. Maar schipper Tjerk, een van de allerbeste Waddenzeilers, wrikte de tachtig ton met een brullende motor kundig los, en zeilde daarna onder vol tuig met de vleugels gespreid de aardedonkere haven van Lauwersoog binnen, en kwam in de miezer tot stilstand met een opschieter. Jaloersmakend, zo zeilen, zo vertrouwd met een onbetrouwbare zee.

Vastlopen en droogvallen, gewenst of ongewenst, de Waddenzee bepaalt. En het is schandalig hoe we ’m voor kennisgeving aannemen, een zee die nergens anders op deze manier bestaat, maar waar nog steeds smeerpijpen op uitkomen, waar nog steeds zout en gas gewonnen worden, alsof het dienstbaar terrein betreft. In werkelijkheid is het precies andersom.

Alle pogingen de Waddenzee in te dammen, of op een andere manier een wil op te leggen, zijn gedoemd te mislukken. Het werkeiland Rottumerplaat is uiteindelijk aan de zee gegeven, maar anders dan verwacht verdwijnt het niet in de golven, maar breidt het kalm uit in de richting die geen kenner had verwacht: noordoost, naar open zee. Simonszand werd opgeslokt, maar Schier dreigt in tweeën te breken, en doe er eens iets tegen. Alleen al daarom is het een ijdel plan om dwars door het eiland dikke elektriciteitskabels te leggen. Houden de actievoerders het niet tegen, dan grijpt de zee vast in. Het zand en het slik, dat altijd beweegt alsof het leeft. Niemand weet nog hoe de Waddenzee precies werkt, wanneer de bodem daalt of stijgt, en of de veerboot naar Schiermonnikoog in de toekomst nog kan blijven varen.

Zelf viel ik eens droog op wat toen nog de westpunt van het eiland was, met een gehuurde Cornish Shrimper, een bootje gebouwd om te scharrelen. Het was een schitterende namiddag, ik at kokkels en zeekraal, en zag hoe de zeehonden nieuwsgierig kwamen kijken tegen de regelgeving in. Want niet voor niets verwijst het Convenant Vaarrecreatie Waddenzee, artikel 4.2.2, ‘verstoring zeehonden’, naar de gedragscode ‘Verantwoord varen op het Wad’ die, ik zoek het even voor u op, lijkt vervangen door een ‘Erecode’ waarin staat dat je niet mag droogvallen of ankeren in de buurt van zeehonden.

Maar wat als die zeehonden zelf komen buurten? Wie is er dan in overtreding?

Hoogwater vijf uur ’s ochtends, zeilpak aan, het was koud geworden, en de boot kwam niet los van het zand. Ochtendtij-middagtij, sindsdien ken ik het verschil. Gedwongen lag ik op de Waddenzee, het moest nog springtij worden anders had ik er zeker nog een week gelegen, en ik vroeg me af of dat erg was. Kokkels en zeekraal genoeg.

Maar die middag kwam ik los. Ook de veerboot komt los. En ligt het aan mij of zie ik om me heen alleen maar teleurgestelde gezichten?

Bekijk ook

Tochtje van niks | Zeilen

Publicaties Toine Heijmans

Toine Heijmans is schrijver en columnist voor de Volkskrant. Vanuit Amsterdam zeilt hij in een Jeanneau Espace uit 1987, die tevens dienstdoet als kantoor. Eerder verschenen van zijn hand de roman Op zee en de vaarverhalenbundel Marifoonberichten. Voor zijn nieuwste boek Verwaaid selecteerde hij de beste columns uit vijf jaar Zeilen. Toine schaamt zich niet voor het espressoapparaat in de kombuis.