Als het misgaat aan boord, telt elke seconde

Noodcommunicatie op zee

Het marifoonexamen, dat is voor de meesten van ons al even geleden. In een noodsituatie is er weinig tijd om de theorie er nog eens op na te slaan. Wat moet je ook alweer doen als er dringend hulp nodig is? Lees het hele verhaal over noodcommunicatie op zee in Zeilen editie 08/2026.

Bij noodgevallen aan boord sta je er, in eerste instantie, vaak alleen voor. Vanaf zee of groter water ben je niet snel bij de spoedeisende hulp. Het slachtoffer blijft evenmin netjes naast zijn bureaustoel liggen tot de bedrijfshulpverlener en vervolgens de ambulance er zijn, maar drijft met een beetje pech een eind verderop in het water.

Bekijk ook

Veiligheid op zee: het Swiss Cheese Model uitgelegd | Zeilen

Nood op de boot vraagt een tweesporenaanpak: zo snel mogelijk de hulpdiensten inschakelen én ondertussen alle hulp verlenen die je kunt. Als je lang geleden je marifooncertificaat hebt gehaald, heb je geleerd dat je bij een man-overboord een pan-pan-bericht uitzendt, maar inmiddels weten we dat het risico zodanig groot is dat dit om een mayday vraagt. Hoe doe je dat ook alweer, als de nood aan de mens is?

Hulpmiddelen

De opties om hulp van buitenaf in te roepen zijn de afgelopen decennia sterk toegenomen. Na zwaaien, seinvlaggen, toeteren en noodvuurwerk werd de marifoon betaalbaar, kwamen er epirb’s op de markt, werd dsc uitgerold en hebben we nu vrijwel allemaal een smartphone op zak. Ook de persoonlijke noodbakens, zoals plb’s en mob-bakens, zijn langzaamaan gemeengoed aan het worden bij zeezeilers. Maar deze ‘gadgets’ kunnen schijnveiligheid bieden als je niet weet hoe ze werken.

Mijn eerste epirb kocht ik in 2001 voor een zeiltocht van Engeland naar Spanje. De ‘houdbaarheid’ was nog een jaar, de kosten 50 Britse ponden. Toen ik belde om hem over te schrijven, bleek dat de vorige schipper, die hem ook al tweedehands hand gekocht, dit destijds had nagelaten. “Ach wat grappig, er staat: Camel Trophy, Landrover, geel.” Ben benieuwd of daarvoor midden in de Golf van Biskaje een reddingsactie wordt opgezet. Dus: in- of overschrijven zo’n noodbaken, met alle details die helpen om jouw boot te herkennen.

Altijd testen

Sla de stap om je noodbaken goed te leren kennen, niet over. Test hoe zo’n apparaat werkt, en of het werkt. Zo heb ik zelf eens een plb gekocht die bij de eerste test niet bleek te werken. De importeur reageerde kordaat en verving direct de batterij. Daarna werkte de plb goed bij de eerste test, maar bij de tweede niet meer. Uiteindelijk bleek het apparaat een zeldzaam defect te hebben waardoor het de batterij leegtrok. Testen dus, al die mooie spulletjes!

Noodbericht

Alarmeringen vanaf groter binnenwater en zee komen bij de Kustwacht terecht. Die is verantwoordelijk voor zoek- en reddingsacties op het Nederlandse deel van de Noordzee en op het ruime binnenwater. Per marifoon, satelliettelefoon, mobiele telefoon, e-mail of epirb komen de noodberichten binnen, waarna de Kustwacht reddingsacties in gang zet en de regie voert: ze schakelt afhankelijk van de situatie eigen helikopters, vliegtuig, schepen, de KNRM, en/of zo mogelijk andere schepen in de buurt in.

Hoe completer de informatie, hoe gerichter de actie en hoe groter de kans dat je snel de juiste hulp krijgt. Het maakt nogal wat uit of er een man-overboord uit het zicht is geraakt, of dat je iemand na een klap van de giek onderkoeld en mogelijk met een scheut water in zijn longen net aan boord hebt gehesen. Voor dat eerste geval is een search and rescue -actie nodig, voor het tweede contact met de Radio Medische Dienst.

Mobiele telefoon

Bij gebrek aan betere opties kun je, zolang je bereik en batterij hebt, bij ernstige ongevallen 112 bellen. Ook elke landrot weet hoe dit moet. Wel moet je dan zelf zien uit te leggen wie je bent en waar je je bevindt. Ook komt deze noodoproep niet bij andere schepen in de buurt terecht, terwijl die misschien wel als eerste hulp kunnen verlenen. Het beperkte bereik wordt met de nieuwere generatie iPhones alvast opgelost: deze telefoons hebben de mogelijkheid een sos-noodmelding via een satelliet te doen. Zo lijken het haast satelliettelefoons waarmee je vrijwel wereldwijd bereik hebt.

KNRM Helpt-app

De app van de KNRM heeft een Bel voor hulp-knop. Het grote voordeel ten opzichte van 112 bellen is dat je in noodgevallen op groter binnenwater en langs de kust direct bij de Kustwacht uitkomt. Ook stuurt de app informatie mee over je positie en je vaartuig. Althans, als je je boot in de app hebt geregistreerd. Doen dus! Met deze informatie komt de inhoud van zo’n noodoproep al aardig in de buurt van een dsc-mayday, met het verschil dat het bericht via de app niet bij andere boten in de omgeving terechtkomt. Ook is het bereik van deze app beperkt tot het bereik van je mobiele telefoon.

Noodbakens

Het alarmsignaal van een epirb ( emergency position indicating radio beacon ) of een plb ( personal location beacon , een kleinere versie van de epirb) komt via een satelliet razendsnel bij de Kustwacht terecht, inclusief locatie en identificatie.

Een ais-mob-baken op je reddingsvest werkt heel anders en alarmeert door middel van een dsc-call, die anderen op hun dsc-marifoon ontvangen, en een ais-noodsignaal dat op ais-ontvangers zichtbaar wordt. Hiermee alarmeer je alles en iedereen binnen zo’n 5 zeemijl – je eigen schip, schepen om je heen en mogelijk een walstation – dat jij overboord bent gevallen. Het ais-signaal helpt daarbij enorm om de drenkeling terug te vinden, wat ook de kans vergroot om de drenkeling zelf te redden; blijven kijken en wijzen valt niet mee op ruwer water of met een kleine bemanning. Voor een groter bereik van de noodoproep stuur je vervolgens vanaf je schip een mayday. Het ais-plb-combinatiebaken is een uitkomst voor solozeilers die dit laatste niet meer kunnen doen.

Marifoon

Met een marifoon zonder dsc doe je een noodoproep op kanaal 16. Als je standaard een volledig uitgeschreven mayday-oproep naast je marifoon hangt, hoef je daar in alle stress niet over na te denken. Met dsc gaat dit nog veel sneller: je drukt een paar tellen op de knop en alle noodzakelijke informatie wordt verstuurd naar alle dsc-marifoons binnen bereik. Wel zo praktisch als jij verder moet met het redden van een drenkeling. Heb je meer tijd? Kies het juiste type noodgeval voor je dscoproep, en zend ook een mayday uit op kanaal 16. Wederom geldt: test je apparatuur regelmatig. Check het bereik van je marifoon door op kanaal 23 of 83 de Kustwacht op te roepen, of op een werkkanaal een bevriend schip. Voor de dsc-berichten is er een specifieke testfunctie; die vind je terug in de handleiding van je marifoon.
Tussen twee antennes op 12 meter hoogte is het bereik maximaal 15 zeemijl. Bij hogere antennemasten neemt dit flink toe. Uit ervaring weet ik dat je bereik met een minder goede kabel en antenne, of met slechte verbindingsstekkers, gemakkelijk gehalveerd kan worden. Een kleine investering in een goede kabel en antenne maakt een groot verschil.

Noodoproep ontvangen

Begint je marifoon of je ais-ontvanger te loeien? Dat is een irritant geluid, en om een heel goede reden: mogelijk is er iemand bij jou in de buurt in nood. Bekijk de details van de noodmelding, accepteer het bericht, en schakel over op kanaal 16, waarop het schip in nood mogelijk meer details verschaft.

Wacht dan tot de Kustwacht reageert, en verzend een mayday-relais naar de Kustwacht als die reactie uitblijft. Bied vervolgens, als dat zinnig lijkt, je hulp aan: via de Kustwacht als die heeft gereageerd, en anders direct naar het schip in nood. Kun jij mogelijk als eerste hulp bieden? Dan kun je alvast koers verleggen totdat blijkt dat je hulp niet nodig is.

Vanzelfsprekend toch? Niet altijd, ontdekte Paul Sinnige na zijn solo-overboordavontuur (zie Zeilen 4/2026). Na zijn redding ontmoette hij een vriendelijk stel in de haven dat vrolijk vertelde dat ze wel een berichtje hadden gezien, maar er weinig van begrepen en het dus hadden weggeklikt om van die herrie af te zijn. Een dsc-opfriscursus met praktijkoefening bij je watersportvereniging is dan ook een goed idee.

Lees hier verder voor meer foto’s, specificaties en casussen.

Zeilen 08/2026

Wil je de rest van dit verhaal lezen? Bestel nu een digitaal jaarabonnement op Zeilen, dan heb je direct toegang tot dit artikel en vind je in ons digitale archief nog veel meer. Bestel hier. Óf bestel een jaarabonnement 12x Zeilen+ digitaal lezen, dan krijg je maandelijks ons magazine thuisbezorgd én heb je met onze app altijd en overal de kennis van Zeilen tot je beschikking. Bestel hier.

Tekst: Jasper Themans

Bekijk ook

Oud noodvuurwerk gebruiken met oud en nieuw? - Zeilen | Zeilen